سرهنگ مُعَمَّر محمد قَذّافی، سیاستمدارِ انقلابی و رهبر لیبی از سال ۱۹۶۹ تا ۲۰۱۱ بود. وی در اول سپتامبر سال ۱۹۶۹ میلادی با كودتایی آرام حكومت محمّد ادریس سنوسی، پادشاه وقت لیبی را سرنگون ساخت. قذافی در آن زمان یك افسر ۲۷ ساله و تحت تاثیر افكار جمال عبدالناصر، رییس جمهور كشور همسایه مصر، قرار داشت. وی پس از كودتا، سیستم حكومتی لیبی را بر اساس تركیبی از سوسیالیسم و اسلام طراحی كرده و خود رهبر لیبی شد. حكومتِ طولانی مدتِ سرهنگ قذافی از كودتای ۱۹۶۹ میلادی تا سرنگونی در نتیجه جنگ داخلی در سال ۲۰۱۱، یكی از طولانی‌ترین دوره‌های زمامداری در طولِ تاریخ بود. او در طی نزدیك به ۴۱ سال در قدرت یك نظام سیاسی جدیدی را در لیبی بنا نهاد و صراحتا از گروه های مسلح خارجی مثل ارتش جمهوریخواه ایرلند در ایرلند شمالی و گروه تندرو ابوسیاف در فیلیپین حمایت مالی و تسلیحاتی می كرد.

پس از انفجار یك هواپیمای مسافربری آمریكایی بر فراز اسكاتلند در دسامبر سال ۱۹۸۸ قذافی و حكومت او تحت تحریم های گسترده ای قرار گرفتند؛ اما در سال های اخیر باز توجه غرب به منابع غنی انرژی لیبی و امكان انعقاد قراردادهای سودآور برای توسعه آن كشور جلب شد. اما قیامی كه به سرنگونی قذافی انجامید در شهر بنغازی در شرق لیبی شروع شد. مردم بنغازی می گویند قذافی به دلیل عدم اعتماد به اهالی شهر، به توسعه خدمات شهری و اجتماعی در بنغازی توجهی نداشت. سرهنگ قذافی در سال ۱۹۴۲ در شهر سرت به دنیا آمد. خانواده او از یك عشیره بادیه نشین بودند و او اغلب به ریشه های ساده و قبیله ای خود استناد می كرد و حتی از میهمانان رسمی حكومت لیبی در چادر خود استقبال می كرد و در سفرهای خارجی نیز چادرش را در كشور میزبان بر می افراشت.

او مشروعیت خود را ابتدا بر اساس اجرای سیاستی ضد استعماری بنا نهاد و فلسفه سیاسی خود را بر اساس حكومت توده ای در كتابی كوچك موسوم به كتاب سبز تشریح و منتشر كرد. در لیبی قذافی، حاكمیت ظاهرا توسط خود مردم و از طریق شوراهای انقلابی محلی اعمال می شد ولی در عمل تمام تصمیمات اساسی توسط او گرفته می شد و ثروت كشور نیز در دست او بود.

قذافی بر پایه فلسفه سیاسی و ملی‌گرایانه‌ای كه در كتاب سبز تشریح كرده‌ بود، در سال ۱۹۷۷ میلادی نام جمهوری عربی لیبی را به «جماهیریه عربی سوسیالیستی خلق عظیم لیبی» تغییر داد. وی در سال ۱۹۷۹ میلادی لقب نخست‌وزیر را كنار گذاشت و از آن پس «برادرْ رهبر» و یا «راهنمای انقلاب سوسیالیستی لیبی» نامیده شد. مخالفان قذافی از فساد و نابود شدن ثروت ملی به دست حكومت او شكایت داشتند. جمعیت لیبی تنها شش میلیون نفر است و درآمد نفتی آن در سال گذشته میلادی ۳۲ میلیارد دلار بود. با این حال نرخ بیكاری ۳۰ در صد یا بیشتر است و به دلیل توسعه نیافتگی بخش خصوصی، تولید مشاغل در خارج از بخش دولتی به سختی میسر است. با این حال باید اذعان داشت كه تحصیلات در لیبی آزاد و مجانی بوده است، خدمات بهداشتی گسترده ای وجود داشته و مسكن و حمل و نقل به دلیل وجود سوبسیدهای دولتی ارزان بود. اگرچه در سال های اخیر تنش هایی میان سیف الاسلام و معتصم، دو تن از فرزندان قذافی، بر سر جانشینی پدر وجود داشته است ولی مردم لیبی با الهام گیری از تحولات دو كشور همسایه تونس و مصر در اوایل سال جاری علیه حكومت او قیام كردند و قذافی سرانجام پس از ۴۱ سال سقوط كرد.

براساس شریعت اسلامی مراسم تدفین باید هر چه سریعتر انجام شود، اما وزیر نفت لیبی گفته است كه احتمالا دفن جسد سرهنگ قذافی چند روز دیگر انجام خواهد شد. هنوز معلوم نیست كه آیا جسد او را درشهر سرت، زادگاهش دفن خواهند كرد، یا در مصراته جایی كه هم اكنون جنازه اش در سردخانه ای نگهداری می شود. در هفته های اخیر درگیری های گسترده ای در شهر زادگاه سرهنگ بین طرفدارانش و انقلابیون در گرفته بود:

نمایی از شهر سرت، زادگاه قذافی

به گفته نیروهای شورای ملی انتقالی، پس از آنكه كاروان خودروهای حامل قذافی و همراهان او هدف بمباران هوایی ناتو قرار گرفت، رهبر سابق لیبی در یك لوله سیمانی فاضلاب مخفی شد و نیروهای مخالف او را در همین محل یافتند و دستگیر كردند.

در روز ۲۰ اكتبر ۲۰۱۱، قذافی درحالی كه از ناحیه دو پا زخمی شده بود تسلیم نیروهای انقلابی شد و پس از چند ساعت درگذشت. شورای انتقالی می‌گوید او پس از دستگیری در تبادل آتش كشته شده است در حالی كه برخی این نظریه را مطرح می‌كنند كه او توسط انقلابیون اعدام شده است. كمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، خواستار انجام تحقیقات جامع در این زمینه شده است.

تصویر التماس سرهنگ به مخالفین؛ به من شلیك نكنید

واكنش ها به مرگ سرهنگ:

واكنش اكثر كشورهای جهان به كشته شدن معمر قذافی هم مثبت و با ابراز امیدواری به آینده بهتری برای مردم آن كشور همراه بوده است. در ایران، سخنگوی وزارت امور خارجه، ضمن تبریك به مردم لیبی گفت كه "سرنوشت محتوم همه مستبدان و ظالمان تاریخ است كه با نادیده انگاشتن حق ملت ها در اعمال حاكیمت خود، سرانجام و فرجامی جز نیستی و نابودی نداشته باشند." روز جمعه سخنگوی وزارت خارجه چین گفت كه كشته شدن قذافی به منزله "فصل جدیدی در تاریخ لیبی است" و از دولت انتقالی آن كشور خواست تا "روندهای سیاسی فراگیر را به جریان اندازد" اما خبرگزاری دولتی چین - شین هوا - در تفسیری، با یادآوری اختلافات داخلی عراق پس از سقوط رژیم صدام حسین، گفت كه نباید برای برگزاری جشن سقوط قذافی "شتاب كرد." دولت مصر ابراز امیدواری كرده است كه با از میان رفتن معمر قذافی، دوران جدیدی در لیبی آغاز شود و نخست وزیر عراق نیز اظهار داشته است كه كشته شدن قذافی و صدام حسین "نشانگر قدرت بالقوه ملت هاست." سخنگوی واتیكان در واكنش به خبر كشته شدن قذافی گفت كه برای صلح و دموكراسی در لیبی دعا می كند. در مقابل، هوگو چاوز، رئیس جمهوری ونزوئلا كه تا پایان نیز از حكومت سرهنگ قذافی حمایت می كرد، گفت كه معمر قذافی "ترور شده" و گفت: "قذافی برای همیشه به عنوان مبارزی بزرگ، فردی انقلابی و یك شهید در یادها می ماند."

در مورد سرنوشت فرزندان معمر قذافی هم گزارش های متفاوتی انتشار یافته و در حالیكه كشته شدن معتصم قذافی تایید شده، گزارش های متفاوتی از فرار، دستگیری، زخمی و كشته شدن سیف الاسلام انتشار یافته است كه هیچكدام تایید نشده است.

شادی مردم لیبی پس از انتشار خبر كشته شدن سرهنگ

كلت طلایی سرهنگ در دست یكی از انقلابیون

دختر و همسر قذافی ماه گذشته به الجزایر پناهنده شده اند

و این بود پایان دیكتاتور